ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ

AddThis Social Bookmark Button

ΟΜΙΛΙΑ  ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ   (23/4/07)

Ένα ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε πρόσφατα από την κρατική τηλεόραση, μου έφερε έντονα στο νου μια από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές της ελληνικής κοινωνίας της δεκαετίας του 1960. Ήταν εκείνο το καλοκαίρι που σε απόσταση μόλις λίγων δεκάδων μέτρων, οι Αθηναίοι, αλλά και οι υπόλοιποι πολίτες αυτού του τόπου που το επιθυμούσαν, είχαν την ευκαιρία να διαλέξουν ανάμεσα σε δυο θεατρικές παραστάσεις. Η μία ήταν η «Όμορφη πόλη» του Μίκη Θεοδωράκη και η άλλη η «Οδός ονείρων» του Μάνου Χατζηδάκη.

Ανήκω στους τυχερούς που παρακολούθησαν και τις δύο και θυμάμαι έντονα την χαριτωμένη «αντιπαράθεση» ανάμεσα σε «Θεοδωρακικούς» και «Χατζηδακικούς», η οποία άλλωστε διήρκησε για πολύ καιρό. Θυμάμαι ακόμη ότι το κοινό που γέμιζε τότε τα θέατρα, το κοινό που αυθόρμητα συνόδευε τις χαρές και τις λύπες του με τους στοίχους του Γκάτσου, του Ελύτη, του Βάρναλη, και του Ρίτσου, δεν ήταν μια πνευματική και κοινωνική «ελίτ», ήταν κυρίως άνθρωποι του λαού, ήταν η νεολαία, ήταν το σύνολο της κοινωνίας.

Από τότε έχει περάσει περίπου μισός αιώνας. Γνωρίσαμε ανένδοτο αγώνα και αποστασία, δικτατορία και μεταπολίτευση, αλλαγή και «κάθαρση», εκσυγχρονισμό και «νέα κυβέρνηση». Ο κόσμος άλλαξε, η κοινωνία άλλαξε, εμείς αλλάξαμε. Και μια από τις μεγαλύτερες αλλαγές που ζήσαμε στα χρόνια μας είναι η έκρηξη της τεχνολογίας, που οδήγησε στην έκρηξη της πληροφόρησης, ή, όπως πιστεύω και ισχυρίζομαι εδώ και χρόνια, της αποπληροφόρησης.

Τα ΜΜΕ και ο ρόλος τους έχουν μπει στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου τις περισσότερες όμως φορές με τρόπο είτε αποσπασματικό, είτε προσχηματικό. Έχουν κατά καιρούς δαιμονοποιηθεί ως η πηγή κάθε κακού ή έχουν εξυψωθεί σε σύμβολα της απόλυτης ελευθερίας και μιας νέας -δήθεν- εποχής στην οποία ο κάθε άνθρωπος απολαμβάνει το δικαίωμα στην ενημέρωση και την ψυχαγωγία, χωρίς τον ασφυκτικό κρατικό έλεγχο του παρελθόντος.

Η δική μου άποψη ήταν πάντοτε η εξής: Τα Μέσα από μόνα τους είναι αδιάφορα. Σημασία έχουν οι καθοδηγητές και οι διαχειριστές τους Οτιδήποτε άλλο αποτελεί υποκρισία.

Και το κυριότερο ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν τα μέσα είναι σήμερα το υπ' αριθμόν ένα πολιτικό, κοινωνικό και πολιτισμικό ζήτημα.

Γιατί δεν υπάρχει καμία δραστηριότητα που να μην εξαρτάται άμεσα και αποφασιστικά από την σχέση της με το φαινόμενο της μαζικής προβολής.

Και εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος. Γιατί εάν στο παρελθόν η Πολιτική, η Τέχνη, η ανθρώπινες σχέσεις, τα ήθη και τα έθιμα διαμορφώνονταν μέσα από κοινωνικές διεργασίες που προϋπέθεταν την συλλογική συμμετοχή, σήμερα η διαμόρφωση αυτή περνάει μέσα από την ηλεκτρονική και πλέον και την ψηφιακή Αγορά, η οποία έχει υποκαταστήσει την Αγορά όπως την εισήγαγε η αθηναϊκή δημοκρατία και όπως αυτή επεβίωσε για περίπου δυόμιση χιλιάδες χρόνια.

Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, στην οποία η εικόνα κυριαρχεί και πολλές φορές συνθλίβει τον λόγο, ο πολίτης είναι μόνος του απέναντι στο μήνυμα που εκπέμπεται από ένα πανίσχυρο κέντρο. Ένα κέντρο το οποίο δυστυχώς παραμένει ασύδοτο και πλήρως ανεξέλεγκτο, ανέγγιχτο από τον οποιοδήποτε δημοκρατικό έλεγχο, παρά το συνταγματικό και άλλο νομικό πλαίσιο που ισχύει αλλά δεν εφαρμόζεται.

Γιατί δυστυχώς οι πολιτικές ηγεσίες δεν έχουν ακόμη βρει το θάρρος να συγκρουστούν με τα πανίσχυρα οικονομικά συμφέροντα που λυμαίνονται και την πολιτική ενημέρωση και την ψυχαγωγία του δικού μας λαού αλλά και των υπόλοιπων λαών που απολαμβάνουν στην ίδια ή και σε μεγαλύτερη από εμάς έκταση τα αγαθά του τεχνολογικού πολιτισμού.

Πίσω από αυτή την ασυδοσία των μεν και την ατολμία των δε, κρύβεται ένα βαθιά ιδεολογικό πρόβλημα που μπορεί να περιεγραφεί ως «κρίση του δημοκρατικού προτύπου».

Η Δημοκρατία είναι το πιο δίκαιο αλλά και το πιο δύσκολο πολιτικό σύστημα, γιατί προϋποθέτει την ισότητα. Την ισότητα των μέσων και των δικαιωμάτων που βρίσκονται στη διάθεση του κάθε πολίτη προκειμένου να αναπτύξει τη δράση του στην κοινωνία, στην οικονομική δραστηριότητα, στον πολιτισμό και στην ίδια την πολιτική.

Η ισότητα αυτή δεν είναι εξασφαλισμένη επειδή απλώς την προβλέπουν τα συνταγματικά κείμενα. Η ύπαρξή της προϋποθέτει παιδεία, αληθινή ανεξαρτησία των αρχών που συγκροτούν μια οργανωμένη πολιτεία, προϋποθέτει επίσης ένα ιδεολογικό και πολιτισμικό περιβάλλον που ευνοεί τις αξίες της κοινωνικής αλληλεγγύης και του σεβασμού στη διαφορετική άποψη, στη διαφορετική στάση ζωής, στη διαφορετική θρησκεία, γλώσσα και φυλή.

Συνειδητά χρησιμοποιώ το όρο σεβασμός σε αντιδιαστολή με εκείνον που έχει επικρατήσει και χρησιμοποιείται δυστυχώς ακόμα και από προοδευτικούς ανθρώπους, τον όρο ανεκτικότητα που εμπεριέχει την έννοια μιας κατ' ανάγκη παραχώρησης.

Αυτά τα στοιχεία απουσιάζουν από το σύγχρονο ραδιοτηλεοπτικό τοπίο. Κάποιες σποραδικές εμφανίσεις τους, κάποια ψήγματα δημοκρατίας που μπορεί να παρουσιάζονται κυρίως χάρις στο θάρρος κάποιων δημοσιογράφων ή παραγωγών, επιβεβαιώνουν αυτόν τον κανόνα.

Η διαρκής διολίσθηση σε ένα μαζικό μήνυμα που εκπέμπεται κυρίως τηλεοπτικά, και στοχεύει στην καλλιέργεια των πιο ταπεινών ενστίκτων, των πιο ακραίων συναισθημάτων, είναι μια πρακτική που ακολουθείται συνειδητά από εκείνους που ελέγχουν τα Μέσα και που στοχεύουν στην πλήρη χειραγώγηση της συνείδησης του πολίτη.

Δεν θα χρησιμοποιήσω παραδείγματα από το χώρο της πολιτικής -αν και αυτά είναι άπειρα- σε ελληνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Θα αρκεστώ σε ένα φαινόμενο της εποχής μας που το γνωρίζουμε όλοι, το καταγγείλαμε όταν πρωτοεμφανίστηκε ως δήθεν «περιθωριακό» και «γραφικό» αλλά πλέον οι περισσότεροι το έχουν αποδεχθεί ως ένα τηλεοπτικό και κοινωνικό δεδομένο. Αναφέρομαι στα κάθε λογής «τηλεπαιχνίδια» στα οποία οι συμμετέχοντες είτε παρουσιάζουν το υπαρκτό ή ανύπαρκτο ταλέντο τους είτε διεκδικούν χρηματικά ποσά συχνά ποσά που αντιστοιχούν σε όσα θα τους απέφερε η εργασία μιας ολόκληρης ζωής.

Τι κοινό έχουν όλα αυτά μεταξύ τους; Τον πλήρη εξευτελισμό της ανθρώπινης προσωπικότητας που μπορεί να εκδηλωθεί με δεκάδες μορφές, από την παρακολούθηση της ατομικής καθαριότητας ενός παίκτη στο σπίτι «του μεγάλου αδελφού» μέχρι έναν ακραίο οικογενειακό καυγά, προς τρέψιν εκατομμυρίων τηλεθεατών επειδή ο παίκτης δεν πήρε τη σωστή απόφαση στο σωστό χρόνο και άνοιξε το λάθος κουτί.

Κάποιοι βεβαίως θα αντιτείνουν δήθεν αθώα ότι ακόμη η ελληνική τηλεόραση δεν έχει φθάσει σε επίπεδο προγραμμάτων όπως του Τζέρι Σπρίνγκερ* ή του FEAR FACTORY **.

Βεβαίως τα συγκεκριμένα προγράμματα αναμεταδίδονται ήδη από ελληνικά τηλεοπτικά κανάλια. Και με τους ρυθμούς που πηγαίνουμε, είμαι βέβαιος ότι δεν θα αργήσουμε και πολύ να «απολαύσουμε» και ανάλογες ελληνικές παραγωγές.

Δεν θα ήμουν αντίθετος ούτε σε αυτό, γιατί υπερασπίζομαι ακόμη και την ακραία ελευθερία εκείνου ο οποίος, επειδή έχει περιέλθει σε πλήρη απώλεια αυτοεκτίμησης, θεωρεί ότι διασκεδάζει απολαμβάνοντας τον αυτοεξευτελισμό των άλλων. Συνδυασμένη με άλλες θεραπείες, η άσκηση μιας τέτοιας ελευθερίας θα μπορούσε ίσως να τον βγάλει από το πνευματικό του αδιέξοδο.

Θεωρώ όμως προσβολή της νοημοσύνης και βιασμό της αισθητικής μιας ολόκληρης κοινωνίας, την μονοπώληση των τηλεοπτικών προγραμμάτων από τέτοιου είδους ή περισσότερο εκλεπτυσμένα σκουπίδια.

- Όταν ο πολίτης καλείται να πιστέψει ότι πολιτικός διάλογος σημαίνει κραυγές που εκτοξεύονται από τηλεοπτικά παράθυρα, ατεκμηρίωτες καταγγελίες και γενικεύσεις, αφορισμοί και εντυπωσιασμοί χωρίς περιεχόμενο και «μονομαχίες» μεταξύ των ίδιων, επιλεγμένων στελεχών του πολιτικού κόσμου.

- Όταν ο πολίτης καλείται να αποδεχθεί την ταύτιση της ψυχαγωγίας με προγράμματα που εξυμνούν την βία, τη σεξουαλική εκμετάλλευση και την υποβάθμιση ανδρών και κυρίως των γυναικών, τότε εθίζεται στην αντίληψη ότι τίποτα δεν απαγορεύεται, τίποτα δεν προστατεύεται, τα πάντα πρέπει να βρίσκονται και κοινή θέα και ιδιαίτερα εκείνα που απελευθερώνουν τα πιο πρωτόγονα ένστικτα.

Δεν πρόκειται για μια κοινωνία ανοχής, πρόκειται για κοινωνία της πιο βάρβαρης εκμετάλλευσης. Αυτή την κοινωνία θέλουν να δημιουργήσουν οι οικονομικά ισχυροί που ελέγχουν δυστυχώς και την ενημέρωση και την ψυχαγωγία του ελληνικού λαού.

Λυπάμαι ειλικρινά γιατί λέγοντας αυτά που λέω βρίσκομαι σε αυτό το πανελ, στο οποίο μετέχουν ξεχωριστοί άνθρωποι με αγωνιστική διαδρομή στο χώρο της ενημέρωσης, της πολιτικής και της τέχνης. Θα έλεγα μάλιστα με αντιστασιακή διαδρομή. Λυπάμαι γιατί δεν αποτελούν τον κανόνα, είναι εξαιρέσεις που τον επιβεβαιώνουν, το λέω αυτό έξω από προσωπικές συμπάθειες και αντιπάθειες, από σκοπιμότητες και αντιπαραθέσεις.

Δεν είναι καθόλου ευχάριστα τα πράγματα στον τόπο μας και ιδιαίτερα στο τοπίο των ΜΜΕ. Οφείλουμε όλοι, πολιτική και πνευματική ηγεσία, δημοσιογράφοι και παραγωγοί ο κάθε πολίτης χωριστά να αναλάβουμε στην ευθύνη στο μέτρο που μας αναλογεί.

Η πείρα άλλων χωρών διδάσκει ότι εκεί που η μαζική χειραγώγηση γίνεται διαρκής πρακτική, εκεί αδυνατίζει η εξαφανίζεται η πολιτική συμμετοχή, εκεί περιθωριοποιείται η αληθινά ριζοσπαστική άποψη, εκεί έρχεται η βία να κυριαρχήσει πάνω στις κοινωνικές σχέσεις.

Όσοι πιστεύουν ότι η μαζική δολοφονία των φοιτητών που συγκλονίζει τις ΗΠΑ είναι ένα μακρινό φαινόμενο, ας σκεφθούν την ιστορία της Βέροιας αλλά και το πρόσφατο μακελειό της Λεωφόρου Λαυρίου. Αλίμονο σε όσους μετρούν την κατρακύλα με όρους ποσοτικούς.

Από το βήμα αυτής της ημερίδας θέλω λοιπόν κλείνοντας να απευθύνω για μια ακόμη φορά την έκκληση προς όλους μας να υψώσουμε φωνή διαμαρτυρίας και να υιοθετήσουμε θέση αντίστασηςαπέναντι στην παρακμή που εκπέμπουν τα ΜΜΕ προς την ελληνική κοινωνία.

Ίσως να μην υπάρχουν σήμερα οι συνθήκες που κάποτε οδηγούσαν τους έλληνες σε «αντιπαραθέσεις» με αφορμή μια θεατρική παράσταση.

Ίσως να ισχύει σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη εποχή ο στίχος του Εγγονόπουλου για «σακάτικους καιρούς στους οποίους είθισται να δολοφονούν τους ποιητάς».

Όμως από την άλλη πλευρά αυτός ο τόπος κουβαλάει ένα ανεκτίμητο πνευματικό φορτίο. Και αυτή η κοινωνία διαθέτει ακόμα αντοχές. Διαθέτει επίσης άξιους ανθρώπους που καλούνται και πάλι να βγουν από την ατομική περιχαράκωση, από την περισυλλογή ή την παραίτηση και να εμπνεύσουν, να καθοδηγήσουν και να ανοίξουν ένα νέο δρόμο.

________________________________________________________

*Τζέρι Σπρίνγκερ τηλεπαρουσιαστής στην εκπομπή του οποίου οι καλεσμένοι εξομολογούνται συζυγικές και άλλες απιστίες και συχνά καταλήγουν σε ξυλοδαρμός μπροστά στο κοινό που τους προτρέπει. Έχει υπάρξει τουλάχιστον μία δολοφονία εξαιτίας αυτής της εκπομπής.

** FEAR FACTORY Τηλεπαιχνίδι όπου οι παίκτες τρώνε ζωντανά έντομα (κατσαρίδες, κλπ.) περνούν ακραίες σωματικές δοκιμασίες κλπ.

Additional information