ΟΜΙΛΙΑΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ του Γ. ΚΑΠΡΑΝΟΥ «ΦΛΟΓΙΣΜΕΝΟΙ ΔΡΟΜΟΙ»

  • Print
AddThis Social Bookmark Button

ΟΜΙΛΙΑΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ του Γ. ΚΑΠΡΑΝΟΥ «ΦΛΟΓΙΣΜΕΝΟΙ ΔΡΟΜΟΙ»
(27/2/08)

Νιώθω ξεχωριστή χαρά που παρουσιάζω σήμερα το βιβλίο του Γιώργου Καπράνου «Φλογισμένοι Δρόμοι», με το οποίο ο συγγραφέας συνεχίζει το δημιουργικό του δρόμο στη σύγχρονη πεζογραφία. Τον Γιώργο Καπράνο τον ξέρουν πολύ μέσα από τη μεγάλη πολιτική, δημοσιογραφική και κοινωνική του δράση. Τον γνωρίζουν όμως ήδη αρκετοί και μέσα από τον συγγραφικό του έργο, που περιλαμβάνει, ήδη, τέσσερις νουβέλες με λαογραφικό περιεχόμενο και δύο εξαιρετικά μυθιστορήματα, τα «Όταν βρέχει, να κοιτάς ψηλά» και «Θα με βρεις στον αστερισμό του Ωρίονα».
Συνδυάζοντας τη γνώση της ιστορίας, την πολιτική εμπειρία και την ανθρώπινη ευαισθησία, ο Γιώργος Καπράνος μας παραδίδει σήμερα το νέο του έργο που είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα και πετυχαίνει με απόλυτη επιτυχία δύο δύσκολους στόχους.
Να προσφέρει στον αναγνώστη μία συγκινητική, ανθρώπινη ιστορία, την ιστορία της ζωής του ήρωα του Γιάννη Σταματίου και ταυτόχρονα, με αφορμή αυτή την αφήγηση, να μας παρουσιάσει με τρόπο περιεκτικό την ίδια την ιστορία του τόπου μας στην πιο συναρπαστική, ίσως, περίοδο του 20ου αιώνα, την περίοδο ανάμεσα στο 1897 και το 1922.
Μέσα σε αυτά τα 25 χρόνια η Ελλάδα έζησε την αρχή και το τέλος της Μεγάλης Ιδέας. Από τις στάχτες του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897 αναδύθηκε η μορφή του Βενιζέλου, του ηγέτη που ενσάρκωσε τον πόθο της εθνικής ολοκλήρωσης. Όπως είχε πει ο Γεώργιος Παπανδρέου, «αν η επανάσταση του 1821 και η εθνική παλιγγενεσία έχει για πρωταγωνιστή τον ελληνικό λαό, η περίοδος 1909-1920 έχει ονοματεπώνυμο, κι αυτό είναι Ελευθέριος Βενιζέλος».
Ο Βενιζέλος είναι ο πραγματικός κεντρικός πρωταγωνιστής σ' αυτό το ιστορικό μυθιστόρημα. Η παρουσία του, οι πράξεις του, οι αποφάσεις του και τα λάθη του καθορίζουν τη μοίρα του φανταστικού ήρωα και των μελών της οικογένειάς του και ταυτόχρονα τη μοίρα του ελληνισμού. Ο Γιώργος Καπράνος αναβιώνει το πολιτικό και κοινωνικό κλίμα της Αθήνας, που αποτελεί το κέντρο των ιστορικών αλλαγών της περιόδου αυτής και  αργότερα της Σμύρνης, της μητρόπολης του ελληνισμού της Ιωνίας.
Του ελληνισμού που συντρίβεται, ανασηκώνεται, μεγαλουργεί, διχάζεται και οδηγείται τελικά στην καταστροφή που σηματοδοτεί το τέλος της εξόρμησής στην Ανατολή.
Ταυτόχρονα, ο Γιώργος Καπράνος συνθέτει το ψηφιδωτό μιας κοινωνίας με έντονες ταξικές αντιθέσεις που αναζητά ταυτότητα ανάμεσα στις ευρωπαϊκές επιρροές και στα βαθιά κατάλοιπα της Οθωμανικής κυριαρχίας. Ενός κράτους που ακροβατεί ανάμεσα στον αστικό δημοκρατικό εκσυγχρονισμό και στην απολυταρχική επιρροή του παλατιού και των δυνάμεων που το στηρίζουν ή το εκφράζουν.
Αυτό το μυθιστόρημα, πέρα και πάνω από τη συγκίνηση που δημιουργούν στον αναγνώστη τα πάθη των ανθρώπων, συγκίνηση που αναδεικνύει το αδιαμφισβήτητο λογοτεχνικό χάρισμα του Γιώργου Καπράνου, είναι ένα μάθημα ιστορίας, χρήσιμο σε όλους μας και ιδιαίτερα στη νέα γενιά.
Τη νέα γενιά, η οποία ολοένα και περισσότερα χάνει το νήμα που τη συνδέει με την ιστορία αυτού του τόπου, κάτι που συχνά εμείς οι παλαιότεροι είτε το υποτιμούμε, είτε, ακόμα, το αγνοούμε.
Την ίδια στιγμή, μάλιστα, που ακόμη και για όσους είναι, ή πιστεύουν πως είναι, επαρκείς γνώστες των ιστορικών γεγονότων που περιγράφονται σε αυτό το βιβλίο, κάθε νέα προσέγγιση, κάθε νέα διήγηση προσθέτει πάντα καινούρια ερεθίσματα για την ανάλυση των σύγχρονων γεωπολιτικών προβλημάτων που απασχολούν τον ελληνισμό, αλλά και ολόκληρη την ανθρωπότητα.
Θέλω να σταθώ, ιδιαίτερα, σε μια διάσταση που την τονίζει ο Γιώργος Καπράνος, προς το τέλος του βιβλίου, επιχειρώντας, πιστεύω, να αναδείξει μια ξεχωριστή πτυχή, η οποία εξηγεί ανάμεσα στις άλλες, οι οποίες συνήθως προβάλλονται περισσότερο, την ήττα και την καταστροφή του 1922.
Δίπλα, λοιπόν, στο διχασμό και τα επακόλουθά του, δίπλα στις εγκληματικές ευθύνες των τότε «συμμάχων» της Αντάντ ο συγγραφέας τοποθετεί των ατολμία του ίδιου του Βενιζέλου να ολοκληρώσει πολιτικά αυτό που ξεκίνησε με την επανάσταση του 1909. Να απαλλάξει, δηλαδή, όταν το μπορούσε, την Ελλάδα από τη μοναρχία. Το εκφράζει με τρόπο, ίσως, υπερβολικά γλαφυρό, μέσα από το μονόλογο ενός από τους ήρωες του λίγο πριν το τέλος του ελληνισμού της Σμύρνης: «Νιώθω προδομένος από ό,τι πίστευα. Πιο πολύ από τον Βενιζέλο...που δεν τόλμησε να κάνει τις αλλαγές που θα γλύτωναν την Ελλάδα από τους βασιλιάδες και την καμαρίλα των ανακτόρων. Η εποχή του Βενιζέλου τελείωσε. Τερματίστηκε οριστικά με τη συμφωνία των Σεβρών».
Αυτή η κρίση ανταποκρίνεται ενδεχομένως και στην ιστορική αλήθεια. Πολλά, άλλωστε, έχουν γραφτεί και ειπωθεί και για τα δύο άλλα μεγάλα λάθη που καταλογίζουν πολλοί στο Βενιζέλο, δηλαδή τις εκλογές του 1920 και την ανάθεση περίπου «εν λευκώ» της διοίκησης της Σμύρνης στον Αριστείδη Στεργιάδη, ένα ακόμα πρόσωπο που πρωταγωνιστεί σ' αυτό το μυθιστόρημα.
Ό,τι και όσο αν ισχύει από την κριτική αυτή, έρχεται να επιβεβαιώσει ότι οι μεγάλες προσωπικότητες που πραγματοποιούν μεγάλα έργα, κάνουν και μεγάλα λάθη.
Η ιστορία, όμως, δε γράφεται με τα «αν». Και τα σταθερά διδάγματα εκείνης της περιόδου παραμένουν διαχρονικά επίκαιρα, ιδιαίτερα σήμερα, σε μια εποχή που τα δίκαια του ελληνισμού, ακόμη και αυτή η εθνική μας κυριαρχία φαίνεται ότι μπορεί να δοκιμαστούν σκληρά εξαιτίας της πορείας που έχουν επιλέξει οι ισχυροί της εποχής μας για τα Βαλκάνια και για ολόκληρη την Ευρώπη.
Η πορεία αυτή, όπως απέδειξαν οι εξελίξεις στο Κοσσυφοπέδιο, βρίσκεται σε ευρεία αντίθεση με το Διεθνές Δίκαιο, εκείνο, τουλάχιστον, που είχε επικρατήσει μετά τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Οι δυνάμεις που κυριαρχούν στις Η.Π.Α. και σε κάποιες από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, έχουν κάνει τη στρατηγική επιλογή της αποσταθεροποίησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της προοπτικής της.
Αυτή είναι η αλήθεια. Δε θέλουν μια Ευρώπη ενωμένη, αυτόνομη και ισχυρή. Το όχημα της αποσταθεροποίησης θα είναι η αναζωπύρωση των περιφερειακών εντάσεων στο εσωτερικό της Ευρώπης με πρόσχημα τα δικαιώματα των μειονοτήτων και η Ελλάδα πρέπει να είναι εξαιρετικά προσεχτική, πρέπει να είναι έτοιμη να περιφρουρήσει τα κεκτημένα της και τα δίκαια της.
Γι' αυτό η πρώτη ευθύνη της πολιτικής και της πνευματικής ηγεσίας του τόπου μας σήμερα περισσότερο από ποτέ είναι να διαφυλάξει ως κόρη οφθαλμού την ενότητα του λαού μας, να ενισχύσει την κοινωνική συνοχή και να μιλήσει με τη γλώσσα της αλήθειας, χωρίς εξάρσεις και υπερβολές που φανατίζουν, αλλά και χωρίς ωραιοποιήσεις και ευχολόγια που συσκοτίζουν.
Το δίδαγμα από την περιπέτεια της περιόδου 1897-1922 είναι κυρίως ότι κανένας λαός δεν μπορεί να εμπιστεύεται τα δίκαια του στις καλές προθέσεις τρίτων, ούτε καν στο «γράμμα» του Διεθνούς Δικαίου, αλλά μόνο στη δική του υλική, κοινωνική και ιδεολογική ισχύ, στην εθνική του αυτοπεποίθηση.
Αυτό το δίδαγμα αναδεικνύεται ξεκάθαρα μέσα από αυτό το συναρπαστικό μυθιστόρημα του Γιώργου Καπράνου, ο οποίος συνεχίζει μια πορεία πολιτικής και πνευματικής προσφοράς στον τόπο μας με τη σεμνότητα και την παρρησία, που τον διακρίνουν.
Θέλω, ειλικρινά, να συγχαρώ τον Γιώργο Καπράνο και να του ευχηθώ να συνεχίσει με υγεία και δύναμη το δρόμο της αγωνιστικής προσφοράς στην πατρίδα και το λαό μας.